U pozadini brzo pogoršavajuće krize slobode medija u regiji Zapadnog Balkana, naročito u Srbiji, koalicija međunarodnih organizacija za slobodu medija, novinarstvo i slobodu izražavanja pozvala je predsjednicu Evropske komisije Ursulu von der Leyen da tokom posjete Zapadnom Balkanu pokrene pitanje prijetnji novinarima i medijskom pluralizmu s nadležnim vlastima.
Od oktobra prošle godine, organizacije bilježe izuzetno snažne pritiske na slobodu medija širom regije. Naglo gašenje Al Jazeere Balkans, rastući politički pritisci na kanale N1 i Nova TV, te pokretanje televizijskog kanala RT Balkan, koji predstavlja propagandno glasilo Kremlja, predstavljaju egzistencijalnu prijetnju nezavisnom i pouzdanom novinarstvu u regiji.
– Osim toga, kriminalizacija klevete i usvajanje zakona o stranim agentima u bh. entitetu Republici Srpskoj, te smanjenje finansiranja nezavisnih medija, stvaraju sumornu sliku medijskog okruženja u kojem nezavisne i male redakcije teško mogu preživjeti – naveli su.
Pritisci na javne emitere, privatne medije i regulatorna tijela u Albaniji i Kosovu, zajedno s pokušajima političara da ograniče pristup medijima, dodatno naglašavaju ozbiljne prijetnje pravu novinara da informiraju i pravu građana na informiranost.
Prema podacima Mapping Media Freedom (MapMF), u šest zemalja Zapadnog Balkana registriran je 381 slučaj koji je pogodio 617 novinara i medijskih radnika, od čega čak 222 u Srbiji. Nivo nasilja nad novinarima u Srbiji je nezabilježen u bilo kojoj članici Evropskoj uniji ili zemlji kandidatu.
Organizacija Reporteri bez granica (RSF) dokumentirala je 34 fizička napada u manje od dva mjeseca, koje su počinili politički aktivisti i pripadnici policije. Do danas, broj fizičkih napada u 2025. godini iznosi 76 slučajeva, što predstavlja rekordni nivo prema podacima Nezavisnog udruženja novinara Srbije (NUNS), koje vodi evidenciju od 2008. godine.
Komitet za zaštitu novinara (CPJ) zabilježio je da su, kako je vlada zaoštrila odnos prema protestima, srbijanski novinari sve češće namjerno meta policije, posebno prilikom izvještavanja o policijskom nasilju.
Podaci koje je prikupila mreža Media Freedom Rapid Response (MFRR) u Srbiji potvrđuju ozbiljnost situacije – zabilježeni su fizički, verbalni i drugi napadi na 315 novinara, medija i novinarskih udruženja od 1. novembra 2024. godine.
Ovi napadi su potaknuti učestalim neutemeljenim optužbama protiv medija, među ostalima i od samog predsjednika Srbije Aleksandra Vučića. Samo u septembru, Fondacija Slavko Ćuruvija registrirala je 141 slučaj verbalnih napada na novinare i medije od strane visokih državnih zvaničnika i poslanika vladajuće većine.
Od početka antikorupcijskih protesta, ove organizacije uporno upozoravaju i traže od Evropske komisije da pošalje jasan signal Beogradu o posljedicama napada na medije, podrške ruskoj propagandi i sistemskog neuspjeha da se zaštite novinari o pitanju procesa pristupanja EU i raspodjele evropskih fondova.
Misija MFRR-a u Beogradu u aprilu 2025. posebno je upozorila na krizu slobode medija i izdala hitne preporuke srbijanskim vlastima i Evropskoj komisiji.
Od tada se, međutim, pritisak na nezavisne medije samo pogoršao. U junu, proces imenovanja novih članova Regulatornog tijela za elektronske medije (REM) ponovo je proveden netransparentno i diskriminatorno, čime su izigrane reforme koje zahtijeva EU.
U proteklim sedmicama, mediji N1 i Nova TV, koji posluju u okviru United Group, suočili su se s ozbiljnim prijetnjama nezavisnosti, izazivajući zabrinutost zbog direktnog političkog uplitanja u izvještavanje o protestima. Ovaj pritisak novinare i redakcije dovodi i u finansijske teškoće, a nekoliko njih nalazi se na ivici kolapsa.
Neuspjeh da se efikasno reagira na ponašanje srbijanskih vlasti šalje opasnu poruku drugim zemljama kandidatima, posebno onima u regionu. I mediji i građani moraju znati da će proces proširenja EU stvarno doprinositi sigurnom okruženju za novinare i garantirati pravo javnosti na pouzdane informacije na Zapadnom Balkanu, pri čemu je Srbija najupečatljiviji primjer.
Sloboda medija ostaje ključni preduvjet za izgradnju zdravih demokratija i promociju evropskih vrijednosti u regionu.
Zato su potpisane organizacije pozivale predsjednicu von der Leyen da jasno zatraži od vlasti, posebno od predsjednika Vučića, konkretne mjere za zaštitu slobode medija i sigurnosti novinara.
Instrumenti kojima raspolaže Evropska komisija, uključujući suspenziju EU fondova, trebaju se koristiti kako bi se poslala jasna poruka o posvećenosti Evropske unije nezavisnom novinarstvu i slobodi medija u regiji, smatraju.
Poziv su potpisale organizacije: Free Press Unlimited (FPU), Evropska federacija novinara (EFJ), Evropski centar za slobodu štampe i medija (ECPMF), Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa (OBCT), Reporteri bez granica (RSF), ARTICLE 19, Index on Censorship, Međunarodni institut za štampu (IPI) i Komitet za zaštitu novinara (CPJ).
Izvor: EFJ
