Evropska federacija novinara (EFJ) i niz organizacija za zaštitu ljudskih prava, slobode medija i digitalnih prava pozvali su Evropsku uniju da hitno reagira nakon što je forenzička analiza Citizen Laba pokazala da je bivši član Evropskog parlamenta i istraživački novinar Stelios Kouloglou bio meta i žrtva infekcije špijunskim softverom Pegasus. Prema objavi EFJ-a, Kouloglou je bio napadnut oko 21. oktobra 2022. godine, te ponovo 6. i 7. marta 2023. godine, u vrijeme dok je bio zamjenski član parlamentarnog Odbora za istragu upotrebe Pegasusa i sličnih špijunskih softvera.
Organizacije upozoravaju da je ovaj slučaj posebno zabrinjavajući upravo zbog institucionalnog konteksta: meta napada bio je član odbora čiji je zadatak bio da istraži zloupotrebu špijunskih softvera u Evropi. To, kako se navodi, otvara ozbiljna pitanja o integritetu parlamentarnog nadzora, zaštiti nezavisnih institucija i mogućnosti izabranih predstavnika da istražuju državni nadzor bez zastrašivanja ili uplitanja.
Citizen Lab nije pripisao napad konkretnoj vladi. U analizi se, prema EFJ-u, navodi da nema indicija da je za ove napade odgovorna grčka vlada, iako je Grčka ranije povezivana sa širim zloupotrebama špijunskog softvera Predator. Umjesto toga, analiza upućuje na mogućnost da je za najmanje jednu infekciju odgovoran korisnik Pegasusa koji je ranije već bio predmet istraga Citizen Laba i Access Nowa zbog hakiranja prognanih aktivista i novinara iz Rusije i Bjelorusije.
EFJ i druge organizacije ocjenjuju da Evropska unija, gotovo tri godine nakon što je parlamentarni odbor PEGA usvojio izvještaj i preporuke, nije ponudila ozbiljan i sveobuhvatan odgovor na širenje i zloupotrebu komercijalnih špijunskih softvera. U međuvremenu su se, kako navode, nizali novi slučajevi: od nadzora nad novinarima i aktivistima u više evropskih zemalja, preko napada na predsjednicu Evropskog parlamenta špijunskim softverom Predator, do korištenja softvera Graphite u Italiji protiv humanitarnih radnika i novinara.
Potpisnici poziva smatraju da ovi slučajevi ukazuju na strukturni neuspjeh Evrope da ozbiljno odgovori na krizu špijunskog nadzora. Najnovije otkriće, navode, treba tretirati kao vanredno pitanje vladavine prava jer pogađa same temelje demokratskog nadzora, zaštite temeljnih prava i odgovornosti institucija.
Od Evropskog parlamenta traži se potpuna, nezavisna i nepristrasna istraga hakiranja Steliosa Koulogloua, uključujući utvrđivanje odgovornih i procjenu mogućeg šireg targetiranja parlamentaraca uključenih u nadzorne aktivnosti. Od Evropske komisije se traži da javno odgovori na preporuke odbora PEGA, predstavi šta je provedeno, utvrdi preostale praznine i ponudi plan za rješavanje krize špijunskog softvera u Evropskoj uniji.
Organizacije također traže da države članice osiguraju djelotvorne pravne lijekove za žrtve, pristup dokazima, nezavisne istrage, obavještavanje osoba koje su bile pod nadzorom i odgovornost i državnih korisnika i kompanija koje razvijaju ili prodaju ovakve alate. Posebno se traži strožija provedba evropskih pravila o izvozu tehnologije dvostruke namjene, kao i garancija da javni novac EU neće podržavati kompanije uključene u razvoj, prodaju ili upotrebu špijunskog softvera.
Zaključak zajedničke objave je da Evropa više ne može prelaziti iz jednog skandala u drugi bez posljedica. Napad na člana Evropskog parlamenta koji je učestvovao u istrazi zloupotrebe špijunskog softvera, poručuju potpisnici, mora biti prekretnica nakon koje će zloupotreba nadzora biti praćena odgovornošću, a ne nekažnjivošću.
Izvor: European Federation of Journalists
