U romanu Sporedni detalj palestinske spisateljice Adanije Shibli glavna protagonistkinja traga za detaljima o sudbini sunarodnjakinje koju su u Nakbi 1949. silovali, a potom i ubili izraelski vojnici u pustinji Negev. Slučajno, za njenu priču saznala je iz novina, a bila je zapisana kao sporedni detalj – negdje na marginama posljednjih stranica.
Na marginama svjetskih medija danas su i dalje priče Palestinki izloženih reproduktivnom i seksualnom nasilju izraelske vojske i doseljenika. Žene, djevojčice, trudnice i majke u Gazi žive pod stalnim artiljerijskim napadima, strahuju za svoj i živote svoje djece i muževa, gladne, žedne, promrzle, bolesne i neviđene. Razmjere njihovih patnji djelimično pokazuju podaci iz izvještaja “The cost of war in Gaza on women and girls” koji je organizacije UN WOMEN objavila 17. aprila ove godine.
Izrael sistematski uništava bolnice, posebno targetirajući porodilišta, izgladnjuje trudnice i porodilje, uskraćuje im osnovnu medicinsku njegu i lijekove. Pothranjenost majki rezultira velikim brojem smrti beba čime reproduktivno nasilje poprima još okrutniju dimenziju, piše u izvještaju.
FOTO: UN WOMEN izvještaj
U Gazi se oko 15 žena sedmično porodi van bolnica, i to, ako imaju sreće, prirodnim porodom ili, u suprotnom, carskim rezom često bez anestezije. Na Zapadnoj obali, one koje uspiju doći do prevoza ka porodilištima izložene su ponižavanju na kontrolnim punktovima.
Za djecu koja se rode, život je konstantna prijetnja smrću. Ovaj reproduktivni genocid, koji uključuje “blokadu osnovnih resursa, fizičko i psihičko nasilje”, kako piše Ružica Ljubičić, ostaje bez pažnje svjetskih mainstream medija ili se spominje tek marginalno. Uprkos zastrašujućim podacima koji su otkriveni u izvještaju UN WOMEN, djevojčice i žene Palestine ne dobijaju zasluženi prostor da o svojim sudbinama barem progovore.
CNN i BBC: “Hladna zima, kiše i glad” i “okrutni rat” krivci za smrt Palestinaca, Izrael amnestiran
Rečenica iz podnaslova je, najblaže kazano, groteskna. CNN-ovi reporteri izabrali su da smrt ljudi pripišu vremenskim uslovima i tako svjetsku javnost informiše medij čija je misija da građane “osnaži i angažuje”, kako sami kažu. Za nehumane uslove u kojima se porađaju Palestinke, BBC je, pak, okrivio “okrutni rat”.
FOTO: CNN, Screenshot
U ovakvom kontekstu na CNN-u i BBC-u se povremeno piše i govori o trudnicama i porodiljama u Gazi, tek kao o statistici u “humanitarnoj krizi”.
UN WOMEN izvještaj s početka ove priče nije tematiziran ni u jednom od ovih medija.
Al Jazeera: Biti majka djetetu osuđenom na patnju ili skoru smrt
Možda jedini svjetski poznati medij u kojem Palestinke dobijaju priliku da budu žene, supruge, majke, kćerke, sestre, jeste Al Jazeera English. Ova mreža podsjeća svjetsku javnost na torturu koju pri porođajima prolaze žene u Gazi. Priča je ispričana iz lične perspektive majke, a sagovornici su doktori iz bolnica u Gazi. Tekst otvara i važno pitanje trudnoća koje počinju u kasnim 30-im pa i 40-im godinama, a često su motivisane željom majki da na neki način umanje gubitak za djecom koja su ubijena u izraelskim napadima.
Brojne priče objavljene su o ubijenoj djeci, nasilju nad djecom i posljedicama koje rat na njih ostavlja, samo u mjesecu aprilu. U jednoj od njih govori se o povećanom broju novorođenčadi sa raznim zdravstvenim anomalijama pa je tako u 2025. u odnosu na 2022. broj djece s kongenitalnim anomalijama udvostručen. Ministarstvo zdravlja navodi i da je postotak mrtvorođenčadi porastao za 140 posto u istom periodu.
Al Jazeera je u 2026. izvještavala i o uništavanju klinika za vantjelesnu oplodnju, ubistvu trudnica u napadima Izraela, porođajnim (ne)uslovima za žene u Gazi.
“Sporedni detalji” sa zamrljanih novinskih margina
Izvještaj UN-a pokazuje da Izrael nad Palestinkama sistematski koristi i seksualno nasilje, posebno nad onima u pritvoru.
“Komisija je dokumentovala obrazac seksualnog nasilja, uključujući slučajeve silovanja i drugih oblika seksualnog nasilja, mučenja i drugih nehumanih djela”, a sve to uz “eksplicitne naredbe ili implicitno ohrabrivanje od strane najvišeg civilnog i vojnog rukovodstva Izraela”.
Ovi podaci tek su površno i oprezno spomenuti u nekim od svjetskih medija kao što su Reuters, BBC, Associated Press. Svi oni naglasili su u tekstovima reakcije iz Izraela.
Jedini detaljniji pregled donijela je Al Jazeera English, a fokus je bio na reproduktivnom genocidu.
Seksualni napadi na žene i djevojčice u Palestini ne pojavljuju se kao tema medija mimo izvještaja nevladinih organizacija. Ne znamo skoro ništa o njihovim strašnim pričama, a pitanje je i koliko ćemo saznati s obzirom na medijsku pristranost, ograničen pristup podacima u Palestini, kao i na brojna druga ograničenja koja je Izrael nametnuo stranim posmatračima, novinarima, organizacijama. Stigma i kulturni kontekst palestinskog društva dodatno usložnjavaju situaciju.
Dok jednoga dana neko ne počne odmotavati ovo klupko najbrutalnijih zločina nad ženama u Palestini, ostaje nam da kroz književnost i romane kao što je Sporedni detalj tek naslućujemo kakvom nasilju su izložene Palestinke.
Ono se ponavlja desetljećima i nije počelo u oktobru 2023. godine, niti zbog oktobra 2023.
