Foto: Financial Times

 

Društvena polarizovanost u sadašnjoj Srbiji možda se najbolje oslikava polarizacijom samih medija. Nakon četiri godine politički talk show Olje Bećković „Utisak nedelje“ je ponovo na malim ekranima. Ovaj put na televiziji Nova S. Dvije sedmice ranije, na televiziji Pink počelo je emitovanje emisije „Hit tvit“, koju vodi Verica Bradić. Osim što je emitovanje zakazano u istom terminu kao i „Utisak nedelje“, nedjeljom u 21 čas, „Hit tvit“ ima gotovo identičan format kao i pomenuti talk show. U obje emisije se puštaju kratki montirani snimci najupečatljivijih događaja u toku prethodne sedmice, pri čemu i gosti i gledaoci glasaju za onaj koji smatraju najvažnijim. Sami formati emisija su prilično slični i emisije se razlikuju samo u nekim minornim detaljima. S obzirom na to, prvobitna gledalačka očekivanja su da će emisija na televiziji Pink biti provladina verzija „Utiska nedelje“.

Glavna ideološka razlika emisija ogleda se u izboru gostiju i odnosu prema temama.

Termin emitovanja Gosti „Utiska nedelje“ Gosti „Hit tvita“
24. 3. 2019.   Luka Karadžić (brat Radovana Karadžića)

Čedomir Jovanović (predsjednik LDP-a)

Vojislav Šešelj (predsjednik Srpske radikalne stranke)

31. 3. 2019.   Ana Brnabić (predsjednica Vlade Republike Srbije)

Mirjana Karanović (glumica)

Nebojša Krstić (politički analitičar)

7. 4. 2019. Boško Jakšić (novinar)

Boško Obradović (predsjednik Dveri)

Cvijetin Milivojević (politički analitičar)

Ivica Dačić (ministar vanjskih poslova)

Miloš Biković (glumac)

Ivan Radovanović (novinar)

14. 4. 2019. Boban Stojanović

Sergej Trifunović (glumac, predsjednik Pokreta slobodnih građana)

Duško Radosavljević

Bojana Maljević (glumica)

Suzana Vasiljević (savjetnica za medije Aleksandra Vučića)

Predrag Antonijević (režiser)

21. 4. 2019. Vladeta Janković (profesor)

Ljiljana Smajlović (novinar)

Slobodan Georgiev (novinar, urednik BIRN-a)

Milena Popović Ivanović (supruga Olivera Ivanovića)

Aleksandar Olenik (predsjednik Građanskog demokratskog foruma)

Vladimir Đukanović (poslanik SNS-a)

28. 4. 2019. Dragoljub Bakić (arhitekta)

Biljana Srbljanović (dramska spisateljica)

Dobrica Veselinović (predstavnik pokreta Ne davimo Beograd)

Aleksandar Vučić (predsjednik Srbije)
5. 5. 2019. Vuk Jeremić (predsjednik Narodne stranke)

Tatjana Lazarević (novinarka i urednica portal Kossev)

Aleksandar Šapić (predsjednik Opštine Novi Beograd)

Nenad Čanak (predsjednik Lige socijaldemokrata Vojvodine)

Irena Vujović (član predsjedništva Srpske napredne stranke i predsjednica Opštine Sanski Venac)

Vojislav Šešelj

Izbor gostiju upućuje na to da je „Hit tvit“ orijentisan uglavnom prema vlasti, a „Utisak nedelje“ prema opoziciji.

U obje emisije mogu se prepoznati određeni obrasci po kojima se biraju gosti. Kao pravilo je da se u skoro svakoj emisiji pojavljuje po jedan “nenametljivi” gost koji rijetko dobije riječ i uglavnom se drži po strani, ne upuštajući se u polemiku drugih gostiji, ili u njihovu hvalu vlade Aleksandra Vučića.

U „Hit tvitu“ samo protivnici protesta

U emisiji „Hit tvit“ svega dva puta se desilo da primat imaju predstavnici opozicije, i u oba slučaja je gost bio Vojislav Šešelj. Pored njega su bili drugi predstavnici opozicije (Jovanović, Čanak) i nenametljivi gosti (Karadžić, Vujović). Ovaj izbor je mogao biti i intencionalan, pošto su se svi pomenuti distancirali od protesta 1 od 5.000.000, a takođe su emitovanja uglavnom prošla u njihovoj polemici, što ukazuje na razjedinjenost opozicije. U emisijama emitovanim 31. marta i 7. aprila pozvani su gosti po principu: jedan predstavnik vlasti (Brnabić, Dačić), jedan politički komentator naklonjen vlasti (Krstić, Radovanović) i nenametljivi gost (Karanović, Biković). U emisijama emitovanim 21. i 28. aprila izbor gostiju je bio „demokratskiji“, po principu: jedan predstavnik vlasti (Vasiljević, Đukanović), jedan predstavnik opozicije (Maljević, Olenik) i nenametljivi gost (Antonijević, Popović Ivanović) koji je ipak naklonjen vlasti. U ovim emisijama, pored debate predstavnika vlasti i opozicije, mogla se uočiti voditeljičina naklonjenost prema stavovima predstavnika vlasti. To i jeste zvanična politika televizije Pink, o čemu je govorio i sam vlasnik ove televizije Željko Mitrović. U skladu s tim, logičan izuzetak od opisanih obrazaca je samostalno gostovanje Aleksandra Vučića, što spada u jedan od njegovih tipskih televizijskih nastupa na kanalu koji mu je priklonjen, i nije pružio ni više ni manje od očekivane Vučićeve retorike.

Opozicija u „Utisku nedelje“

Slični obrasci se mogu primijetiti i u izboru gostiju „Utiska nedelje“ s tim da je ovdje u pitanju potpuna zastupljenost opozicije. U dosadašnjih pet emitovanja, gosti su bili neki od najvažnijih lidera opozicije i učesnici protesta 1 od 5.000.000. U prve dvije emisije (7. i 14. aprila) princip izbora je bio: jedan lider opozicione stranke (Obradović, Trifunović) i dva komentatora naklonjena opoziciji (Jakšić, Milivojević i Stojanović, Radosavljević), dok se u posljednje dvije emisije princip izmijenio tako da su pozvana dva opoziciono orijentisana komentatora (Janković, Georgiev i Bakić, Veselinović) i komentatori koji nisu „ni tamo ni ovdje“ (Smajlović, Srbljanović) i koji ukazuju na postojanje problema i na jednoj i na drugoj strani. Treba napomenuti da su i predstavnici vlasti i oni pozitivno orijentisani prema njoj bili pozvani na gostovanje, ali da su odbijali ili otkazivali svoje dolaske.

Kroz sva emitovanja, mogu se razlučiti osnovne teme koje se ponavljaju kao lajtmotivi. To su: sukob Aleksandra Vučića i opozicije, Kosovo i ubistvo Olivera Ivanovića. Pristup ovim temama govori jedno − da i opozicija i vlast optužuju jedni druge za identične stvari.

Nesporno je da je Aleksandar Vučić (bio gost ili ne) glavna ličnost svih emitovanih emisija. On se redovno pominjao u obje emisije i kao takav bio je predmet kritike ili hvale, u zavisnosti od emisije. Druga i treća emisija „Hit tvita“ protekle su gotovo u harmoničnoj pohvali sadašnje srbijanske vlasti, pri čemu je najdalje kamen dobacio Ivan Radovanović, koji je izjavio da „živimo u vremenu jednog političkog džina“, misleći na Aleksandra Vučića. I Ivica Dačić i Ana Brnabić optužili su opoziciju za neprihvatanje dijaloga i fašističke tendencije, ističući sve pozitivno što je sadašnja vlast učinila (pri čemu je Dačić posebno isticao svoje zasluge, i zamjerio Radovanoviću što i njega ne hvali toliko).

U zatvor zbog stavova

U „Utisku nedelje“, sa druge strane, Aleksandar Vučić je skoro pa stalno bio predmet kritike, dok su svoja gostovanja opozicioni lideri uglavnom koristili da opravdaju sebe od optužbi vladajuće stranke. Već u prvoj emisiji Boško Obradović je odgovorio da je upravo to što njega vlast optužuje za fašizam znak da su oni fašisti. Ipak, na kraju emisije je sam rekao da, kada bi on bio na vlasti, njegov sagovornik Boško Jakšić bi bio u zatvoru zbog stavova o Kosovu. Sergej Trifunović, sa druge strane, često targetiran zbog učestalih psovki u njegovim govorima, opravdao je svoj javni nastup time što on govori ono što narod misli. Jedan od targetiranih bio je i Slobodan Georgiev, koji je bio meta spota u kojem su montirane njegove izjave tako da bi se u narodu predstavio kao “izdajnik”.

Pitanje Kosova je još jedna tačka međusobnog optuživanja vlasti i opozicije. Gledaoci su 21. aprila skoro istovremeno mogli da čuju kako Vladeta Janković tumači govor Aleksandra Vučića sa mitinga SNS-a kao najavu otcjepljenja i nezavisnosti Kosova na „Utisku nedelje“, kao i optužbe Vladimira Đukanovića na „Hit tvitu“ da opozicija i demonstranti traže priznanje Kosova. Na ovom jedinstvenom primjeru lako se vidi da vlast i opozicija optužuju jedni druge za iste stvari. U prvom emisiji „Utiska nedelje” Cvijetin Radivojević je ove optužbe predstavio ironičnim iskazom da njih koji se zalažu “za priznanje Kosova raduje uspjeh Boška Obradovića“, jer će “Savez za silovanje, vešanje, pljačku, protiv Srbije” dovesti do rušenja države. Ovim je ciljao na apsurdnost optužbi vlasti. Kosovo je bilo i direktna tema posljednjih „Hit tvita“ i „Utiska nedelje“. Povod je bila izjava Aleksandra Vučića da je njegov plan o razgraničenju Kosova propao jer su (srpski) narod i inostranstvo razmišljali drugačije. Jedino oko čega su se svi u obje emisije usaglasili jest da niko ne zna šta je tačno plan razgraničenja. Na ovo pitanje nije odgovorila ni članica SNS-a, Irena Vujović, iako je rekla da Vučiću mediji nisu dozvolili da taj plan objasni! Čanak i Šešelj su dali svoje ideje o rješenju Kosova, iako je bilo kakav konkretan plan pao u sjenu njihovog sukoba. Možda je najrelevantniji u ovom slučaju bio komentar Tatjane Lazarević, novinarke sa Kosova, koja je dala oštru kritiku Vučićeve spoljne politike, ali isto tako je pred Jeremićem ukazala na odgovornost opozicije za trenutno kosovsko stanje.

U „Utisku nedelje“, ubistvo Olivera Ivanovića pominjali su Obradović, Trifunović i Georgiev, i sva trojica su usaglašeni da je Vučić naručilac spota protiv Olivera Ivanovića. Od svih gostiju ove emisije, jedini je Aleksandar Šapić izjavio sumnju u to da je Ivanovića ubila “srpska ruka”. Ova tema se svakako mnogo manje pominjala u emisiji „Hit tvit”. Bila je zanimljiva reakcija na aferu sa Radom Trajković, zbog čijeg su navodnog svjedočanstva uhapšena dva Srbina osumnjičena za ovo ubistvo. Dok su u „Utisku nedelje” gosti (Smajlović, Georgiev) sa osudom ocijenili njeno etiketiranje u medijima, Vladimir Đukanović je prvo istakao njenu odgovornost zbog zatvaranja dvojice Srba. U istom emitovanju „Hit tvita” dat je (ne baš) prećutni odgovor na optužbe opozicije, u vidu gostovanja Milene Ivanović, udovice Olivera Ivanovića, i njene javne podrške Aleksandru Vučiću. Iako je generalno malo govorila, u ovom slučaju ona je porekla bliskost Olivera Ivanovića i Rade Trajković.

Kroz preglednu analizu izbora gostiju i načina obrade tema, lako se može utvrditi jedna već davno data dijagnoza o polarizovanom stanju društva u Srbiji. Indikativno je i to da i jedni i drugi koriste skoro identične formate da bi se međusobno optuživali za iste stvari. Ovo je pomenuo i gost Vladeta Janković, ističući emisiju „Hit tvit“ kao kopiju „Utiska nedelje“. Zapravo, u svemu tome najmanje ima mjesta za dijalog, ali i za konstruktivno saslušanje drugih stanovišta. Zato bi ovaj tekst možda bilo najbolje zaključiti riječima Olje Bećković: „Nije stvar u tome da napravimo dijalog, već da li smo mi uopšte u stanju da se slušamo.“